161 إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَمَاتُوا وَهُمْ كُفَّارٌ أُولَئِكَ عَلَيْهِمْ لَعْنَةُ اللَّهِ وَالْمَلَائِكَةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ
Чындыгында, каапырлар менен каапыр абалында өлгөндөргө Аллахтын, периштелердин жана жалпы адамдардын каргышы (болсун!).
162 خَالِدِينَ فِيهَا لَا يُخَفَّفُ عَنْهُمُ الْعَذَابُ وَلَا هُمْ يُنْظَرُونَ
Ал жерде алар түбөлүккө калышат. Алардын азабы жеңилдетилбейт, мүмкүнчүлүк да берилбейт.
a. Тозокто b. Каапырлардын кайра бул дүйнөгө келип ибадат кылууну суранган суранычы орундалбайт.
163 وَإِلَهُكُمْ إِلَهٌ وَاحِدٌ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الرَّحْمَنُ الرَّحِيمُ
Кудай – Жалгыз. Мээримдүү жана Ырайымдуу! Андан башка кудай жок!
164 إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلَافِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَالْفُلْكِ الَّتِي تَجْرِي فِي الْبَحْرِ بِمَا يَنْفَعُ النَّاسَ وَمَا أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ السَّمَاءِ مِنْ مَاءٍ فَأَحْيَا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا وَبَثَّ فِيهَا مِنْ كُلِّ دَابَّةٍ وَتَصْرِيفِ الرِّيَاحِ وَالسَّحَابِ الْمُسَخَّرِ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ
Чындыгында, асмандардын жана жердин жаралуусунда, түн менен күндүн алмашуусунда, адамдарга пайдалуу болуп деңиздерде сүзүп жүргөн кемеде, Асмандан Аллах суу түшүрүп, жерди өлгөндөрдөн (кайра) кийин тирилтүүсүндө, андагы ар түрдүү жаныбарлардын таралуусунда, шамалдардын багытынын өзгөрүшүндө, жер менен асмандын ортосундагы баш ийген булуттарда – акыл-эстүү адамдар үчүн Аллахтын белгилер бар.
a. Жер бетиндеги b. Аллахка c. Б.а. Аллахтын бирлигин жана барлыгын шексиз кылып далилдеген d. Эскертүү.
165 وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَتَّخِذُ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَنْدَادًا يُحِبُّونَهُمْ كَحُبِّ اللَّهِ وَالَّذِينَ آمَنُوا أَشَدُّ حُبًّا لِلَّهِ وَلَوْ يَرَى الَّذِينَ ظَلَمُوا إِذْ يَرَوْنَ الْعَذَابَ أَنَّ الْقُوَّةَ لِلَّهِ جَمِيعًا وَأَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعَذَابِ
Адамдардын айрымдары Аллахка өзгөнү теңеп, аны Аллахны сүйгөндөй сүйөт. Ыймандуулардын Аллахка болгон сүйүүсү күчтүүрөөк. Заалымдар азапты көргөн кезде бүткүл кубат Аллахка таандык экенин жана чындыгында Аллахтын азабы катуу экенин көрүшөт!
a. Мушриктер – Аллахка шерик кошуучулар b. Мисалы, Иса пайгамбарды, Будданы…, буддарды ж.б.у.с «шерик» кылышат c. «Шериктерди» – буддарды d. мушриктердин, Аллахка шерик кошуучулардын сүйүүсүнөн алдаганча күчтүүрөөк
166 إِذْ تَبَرَّأَ الَّذِينَ اتُّبِعُوا مِنَ الَّذِينَ اتَّبَعُوا وَرَأَوُا الْعَذَابَ وَتَقَطَّعَتْ بِهِمُ الْأَسْبَابُ
(Кыямат Күнү) ээрчитүүчүлөр ээрчигендерден ажырайт жана азапты көргөндө алардын өз ара байланыштары (толук) үзүлөт.
a. Жалган кудайлар, буддар ж.б.у.с.
167 وَقَالَ الَّذِينَ اتَّبَعُوا لَوْ أَنَّ لَنَا كَرَّةً فَنَتَبَرَّأَ مِنْهُمْ كَمَا تَبَرَّءُوا مِنَّا كَذَلِكَ يُرِيهِمُ اللَّهُ أَعْمَالَهُمْ حَسَرَاتٍ عَلَيْهِمْ وَمَا هُمْ بِخَارِجِينَ مِنَ النَّارِ
Ал ээрчүүчүлөр: «Аттиң, бизге кайтаар күн болсо кана. Алар бизден ажырагандай, биз да алардан ажырамакпыз» – дешет. Ушинтип, Аллах алардын жасаган иштери өздөрүнө өкүнүчтүү экенин көрсөтөт. Андыктан, алар –Тозоктон чыгуучулардан эмес.
a. Бул дүйнөгө кайра кайтаар
168 يَا أَيُّهَا النَّاسُ كُلُوا مِمَّا فِي الْأَرْضِ حَلَالًا طَيِّبًا وَلَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ
Эй, адамдар! Жер жүзүндө болгон адал нерселерден гана жегиле, шайтанды ээрчибегиле. Чындыгында ал силерге анык душман.
a. шайтан b. эки дүйнөдө элдешкис
169 إِنَّمَا يَأْمُرُكُمْ بِالسُّوءِ وَالْفَحْشَاءِ وَأَنْ تَقُولُوا عَلَى اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ
Cилерди жамандыкка, ыпластыкка жана Аллах тууралуу силер билбеген маалыматты айтууга буюрат.
a. Мисалы, Аллах Таалага шерик кошуууну, Аллах арам кылган несрелерди «адал» катары кабылдоону үйрөтөт ж.б.у.с.
170 وَإِذَا قِيلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا مَا أَنْزَلَ اللَّهُ قَالُوا بَلْ نَتَّبِعُ مَا أَلْفَيْنَا عَلَيْهِ آبَاءَنَا أَوَلَوْ كَانَ آبَاؤُهُمْ لَا يَعْقِلُونَ شَيْئًا وَلَا يَهْتَدُونَ
Аларга: «Аллах түшүргөндү ээрчигиле!» – деп айтса, алар: «Жок, биз ата-бабаларыбыздан калган нерселерди ээрчийбиз», –дешет. Ата-бабалары эч нерсеге акыл калчап, туура жолго түшпөгөн болсо да ээрчишеби?!.
a. Мушриктерге b. Куранды c. мисалы: дин, ишеним, ырым-жырымдарды ж.б.у.с. нерселерди
171 وَمَثَلُ الَّذِينَ كَفَرُوا كَمَثَلِ الَّذِي يَنْعِقُ بِمَا لَا يَسْمَعُ إِلَّا دُعَاءً وَنِدَاءً صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لَا يَعْقِلُونَ
Каапырларлардын мисалы (мындай): үндү, кыйкырыкты угуп, (бирок анын маанисин) түшүнбөй турган (адам) сыяктуу: дүлөй, сокур, дудук – алар эч нерсени түшүнүшпөйт.
a. Кулактары, тилдери, көздөрү соо туруп, акыйкат үчүн колдонушпайт. b. Аллах Таала, Куран, Акырет, сооп, күнөө, Бейиш, Тозок ж.б. тууралуу жаңылыш түшүнүктү карманышат
172 يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُلُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ وَاشْكُرُوا لِلَّهِ إِنْ كُنْتُمْ إِيَّاهُ تَعْبُدُونَ
Эй, ыйман келтиргендер, Биз насип кылган ырыскылардан жегиле, Эгер Аллахка сыйынганыңар анык болсо, анда Ага шүгүр кылгыла!
a. Аллахка
173 إِنَّمَا حَرَّمَ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةَ وَالدَّمَ وَلَحْمَ الْخِنْزِيرِ وَمَا أُهِلَّ بِهِ لِغَيْرِ اللَّهِ فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ بَاغٍ وَلَا عَادٍ فَلَا إِثْمَ عَلَيْهِ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ
Ал силерге өлүктүн этин, канды, чочконун этин, Аллахтын ысмы аталбастан союлган малдардын этин жешти арам кылды. Ким бузуку болбогон, чектен ашпаган абалда аргасыз болсо, анда – ал күнөө болбойт. Анткени Аллах – Кечиримдүү, Боорукер.
a. Аллах Таала b. Аллахтын ысмы аталып мууздалбастан өзү арам өлүп калган малдардын жана жеш арам болгон баардык айбандардын этин c. Баардык жандуулардын канын, ал тургай Аллахтын ысмы аталып мууздалган адал малдыкы болсо да d. тыйуу салды e. бир аз жеп, убактылуу мөөнөткө, жан сакташ үчүн
174 إِنَّ الَّذِينَ يَكْتُمُونَ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ الْكِتَابِ وَيَشْتَرُونَ بِهِ ثَمَنًا قَلِيلًا أُولَئِكَ مَا يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ إِلَّا النَّارَ وَلَا يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ
Аллах түшүргөн Китептеги жазууларды жашыргандар жана арзыбаган баага саткандар Отту жешет; Кыямат Күнү Аллах алар менен сүйлөшпөйт; аларды (күнөөлөрдөн) тазалабайт; алар үчүн – оорутуучу азап (бар).
a. Забур, Торат, Инжил b. Курсактарына жалын-от жедирилет
175 أُولَئِكَ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الضَّلَالَةَ بِالْهُدَى وَالْعَذَابَ بِالْمَغْفِرَةِ فَمَا أَصْبَرَهُمْ عَلَى النَّارِ
Алар туура жолдун ордуна адашууну жана кечиримдин ордуна азапты сатып алгандар. Алар Отко кандай чыдашат?
176 ذَلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ نَزَّلَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ وَإِنَّ الَّذِينَ اخْتَلَفُوا فِي الْكِتَابِ لَفِي شِقَاقٍ بَعِيدٍ
Аллах Китепти Чындык менен түшүрдү, ал эми китеп тууралуу талашкандар – албетте, алыс бөлүнүп-жарылууда.
a. Куранды b. Куран жөнүндө c. Акыйкаттан алыс d. Ошондуктан өз ара
177 لَيْسَ الْبِرَّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ وَلَكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَالْمَلَائِكَةِ وَالْكِتَابِ وَالنَّبِيِّينَ وَآتَى الْمَالَ عَلَى حُبِّهِ ذَوِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينَ وَابْنَ السَّبِيلِ وَالسَّائِلِينَ وَفِي الرِّقَابِ وَأَقَامَ الصَّلَاةَ وَآتَى الزَّكَاةَ وَالْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذَا عَاهَدُوا وَالصَّابِرِينَ فِي الْبَأْسَاءِ وَالضَّرَّاءِ وَحِينَ الْبَأْسِ أُولَئِكَ الَّذِينَ صَدَقُوا وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ
Жүзүн Чыгышка, же Батышка буруу эле жакшылык эмес. Жакшылык бул – Аллахка , Кыямат Күнүнө, периштелерге, Китептерге, пайгамбарларга ыйман келтирүү. Жакындарына, жетимдерге, кедейлерге, жолоочуга, тилемчилерге, күң-кулдарга жакшы көргөнүнө карабай мал-дүнүйөсүн бергендер, намаздарды толук окугандар, садака бергендер; эгер убада берсе убадасына тургандар; кедейликте, кырсыкта жана согушта сабырдуу болгондор. Ушулар – чынчылдар, мына ушулар – такыбалар.
a. Аллахтын бар экендигине жана жалгыз экендигине чын жүрөгү менен ишенип b. Өзүнө керек болсо да c. Ушул айтылгандарды аткаргандар
178 يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِصَاصُ فِي الْقَتْلَى الْحُرُّ بِالْحُرِّ وَالْعَبْدُ بِالْعَبْدِ وَالْأُنْثَى بِالْأُنْثَى فَمَنْ عُفِيَ لَهُ مِنْ أَخِيهِ شَيْءٌ فَاتِّبَاعٌ بِالْمَعْرُوفِ وَأَدَاءٌ إِلَيْهِ بِإِحْسَانٍ ذَلِكَ تَخْفِيفٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَرَحْمَةٌ فَمَنِ اعْتَدَى بَعْدَ ذَلِكَ فَلَهُ عَذَابٌ أَلِيمٌ
Эй, ыймандуулар! Өлтүрүлгөндөр үчүн өч алуу (да) силерге буйрулду: азат (адам) үчүн – азат (адам); кул үчүн – кул; аял үчүн – аял (жазалансын). Ким анын тууганы тарабынан кечирилсе, анда, жакшылыкты ээрчип, жакшылыкча аткаруу зарыл. Бул – Аллахтын жеңилдиги жана Ырайымы. Ал эми ким андан кийин чектен ашса, анда ага – оорутуучу азап (бар).
a. Аллахтан b. азат – кул эмес, эркин адам c. Өлтүрүлгөн адамдын бир тууганы d. кунун алууда орой мамиле кылбай e. кунду өз мөөнөтүндө толук берип f. силерге, адамдарга Аллах тарабынан берилген жеңилдик g. Өлтүрөлгөн адам үчүн же башка бирөө өлтүрүлүп өч алынып, же кун алынгандан кийин да күнөөкөр тарапка зулумдук кылып, Аллах белгилеген чектен ашса
179 وَلَكُمْ فِي الْقِصَاصِ حَيَاةٌ يَا أُولِي الْأَلْبَابِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ
Эй, акыл ээлери! Силер үчүн өч алууда – жашоо бар. Балким силер коркоорсуңар.
a. Анткени өч алуудан коркуп, бирөөнүн өмүрүнө кол салбай, өзүнө да, өзгөгө да жашоо берет.
180 كُتِبَ عَلَيْكُمْ إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ إِنْ تَرَكَ خَيْرًا الْوَصِيَّةُ لِلْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَى الْمُتَّقِينَ
Силерди ичиңерден бирөөгө өлүм келсе, эгер ал (артында) мурас (байлык) калтырса, ал ата-энесине жана жакындарына тууралык менен осуят кылуу парыз кылынды (буйрулду). Аллахтан коркуучуларга бул-милдет.
a. Аллах Таала тарабынан