121 الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ يَتْلُونَهُ حَقَّ تِلَاوَتِهِ أُولَئِكَ يُؤْمِنُونَ بِهِ وَمَنْ يَكْفُرْ بِهِ فَأُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ
Биз Китеп бергендер аны акыйкат түрдө окушат; алар ага ыйман келтиришет. Ал эми ага ишенбегендер коромжуга учурашат.
122 يَا بَنِي إِسْرَائِيلَ اذْكُرُوا نِعْمَتِيَ الَّتِي أَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ وَأَنِّي فَضَّلْتُكُمْ عَلَى الْعَالَمِينَ
Эй, Исраил урпактары! Менин силерге берген ырайымдуулугумду эстегиле, акыйкатта, Мен силерди ааламдардагылардан артык кылдым.
a. Мусанын учурунда Аллах аларды улуктап, аларга Муса пайгамбарды жана Торатты жөнөтүп, аларды артык кылган. Бирок, алар ошондо эле, андан кийинки доорлордо да улам-улам күнөө жана жаңылыштыктарга бата беришип, кийинки доорлордо дүйнө жүзүнө таратылып салынган. Ошентип, Кудай берген артыкчылыкты тутуна алышпады.
123 وَاتَّقُوا يَوْمًا لَا تَجْزِي نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَيْئًا وَلَا يُقْبَلُ مِنْهَا عَدْلٌ وَلَا تَنْفَعُهَا شَفَاعَةٌ وَلَا هُمْ يُنْصَرُونَ
Бир жан башка бир жандын күнөөсүн көтөрбөй турган, күнөөсүнө төлөм да алынбай турган жана колдоо да пайда бербей, жардам да кылынбай турган Күндөн корккула!
a. Кыямат
124 وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ
Ибрахимдин Эгеси (ага) буйруктарды берип сынады. Ал аларды аткара алды. (Эгеси) ага: “Мен сени элдерге өрнөк кылам!” - деди. “Менин урпактарымчы?” – деди (Ибрахим). “Менин убадам адашкандарга жетпейт” – деди (Эгеси).
a. Ибрахим b. Имам-Жол башчы c. Аларга берилүүгө тийиш эмес.
125 وَإِذْ جَعَلْنَا الْبَيْتَ مَثَابَةً لِلنَّاسِ وَأَمْنًا وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى وَعَهِدْنَا إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ أَنْ طَهِّرَا بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَالْعَاكِفِينَ وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ
Ошентип, Биз бул үйдү адамдар жыйнала турган тынч жай кылдык жана: “Макамы Ибрахимди намаз окуучу жай кылып алгыла!” – дедик. Менин үйүмдү (Каабаны) айлануучулар менен анда тургандар жана намаз окуучулар үчүн тазалагыла деп, Ибрахим менен Исмаилге келишим кылдык (буйрудук).
a. Ыйык Мекке шаарындагы Каабаны b. Ибрахим (а.с.)дын изи түшкөн таш
126 وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ رَبِّ اجْعَلْ هَذَا بَلَدًا آمِنًا وَارْزُقْ أَهْلَهُ مِنَ الثَّمَرَاتِ مَنْ آمَنَ مِنْهُمْ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ قَالَ وَمَنْ كَفَرَ فَأُمَتِّعُهُ قَلِيلًا ثُمَّ أَضْطَرُّهُ إِلَى عَذَابِ النَّارِ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ
Ибрахим айтты: “Эгем! Бул жерди тынч кыл. Аллахка жана акырет күнүнө ыйман келтирген элин мөмө-жемиштерден ырыскылант.” Ал (Аллах) айтты: “А каапырларды болсо Мен азыраак гана пайдалантам. Андан соң аларды оттун азабына аргасыз кылам. (Ал) кандай жаман – кайтып баруучу жай!”
127 وَإِذْ يَرْفَعُ إِبْرَاهِيمُ الْقَوَاعِدَ مِنَ الْبَيْتِ وَإِسْمَاعِيلُ رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ
Ибрахим менен Исмайыл үйдүн дубалын түптөдү. (Алар): “Оо, Эгебиз! Бизден кабыл кыла көр! Албетте Сен Угуучу жана Көрүүчүсүң!” (- дешти).
a. Кабаны.
128 رَبَّنَا وَاجْعَلْنَا مُسْلِمَيْنِ لَكَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِنَا أُمَّةً مُسْلِمَةً لَكَ وَأَرِنَا مَنَاسِكَنَا وَتُبْ عَلَيْنَا إِنَّكَ أَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ
“Оо, Эгебиз! Бизди Өзүңө баш ийүүчүлөрдөн кыл жана биздин урпактарыбыздан да Өзүңө баш ийүүчү кыла көр. Ибадат кылуу жолдорун үйрөт. Биздин тооболорубузду кабыл кыла көр. Албетте, Сен тооболорду Кабыл кылуучу, Мээримдүүсүң!”
129 رَبَّنَا وَابْعَثْ فِيهِمْ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِكَ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَيُزَكِّيهِمْ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ
“Оо, Эгебиз! Аларга өздөрүнүн арасынан Сенин аяттарыңды окуп, аларга жеткире турган, аларга китепти (Куранды), даанышмандуулукту үйрөтө турган жана аларды (ширктен) тазалай турган бир элчи жибер. Албетте, Сен Ызаттуу, Даанышмансың!”
130 وَمَنْ يَرْغَبُ عَنْ مِلَّةِ إِبْرَاهِيمَ إِلَّا مَنْ سَفِهَ نَفْسَهُ وَلَقَدِ اصْطَفَيْنَاهُ فِي الدُّنْيَا وَإِنَّهُ فِي الْآخِرَةِ لَمِنَ الصَّالِحِينَ
Өзүнө наадандык кылгандан бөлөк ким Ибрахимдин дининен баш тартат? Биз аны бул дүйнөдө тандадык, ал эми акыретте, албетте, ал эң жакшы иштерди жасоочулардан.
131 إِذْ قَالَ لَهُ رَبُّهُ أَسْلِمْ قَالَ أَسْلَمْتُ لِرَبِّ الْعَالَمِينَ
Ага анын Эгеси: “Мага моюн сун!” – дегенде, “Мен ааламдардын Эгесине моюн сундум”, – деди.
a. Ибрахим Аллахка чексиз берилгендигин эки жолу далилдеген. Биринчиси: Ибрахим өз колу менен буддарды (айкелдерди) талкалап салганы үчүн каапырлар аны отко таштай турган болушканда да, Аллахка болгон берилгендигинен кайтпастан отко барган, каапырларга моюн сунган эмес. Экинчиси: өзүнүн эң жакшы көргөн уулу Исмаилди курмандыкка чалуу жөнүндө Аллахтан буйрук-сыноо келгенде, ал уулун Аллахтын ыраазылыгы үчүн курмандыкка чалган. Бирок, Аллахтын буйругу менен бычагы өтпөй калып, анын ордуна курмандык кылуу үчүн кочкор түшүрүлгөн.
132 وَوَصَّى بِهَا إِبْرَاهِيمُ بَنِيهِ وَيَعْقُوبُ يَا بَنِيَّ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَى لَكُمُ الدِّينَ فَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنْتُمْ مُسْلِمُونَ
Ибрахим да, Йакуп да аны – балдарына осуят кылды: “Эй балдарым! Акыйкатта Аллах силер үчүн динди тандап берди. Силер мусулман болмоюнча өлбөгүлө!”
a. Йакуп – Ибрахимдин небереси жана Аллахтын атактуу пайгамбарларынын бири. b. Мойун сунууну
133 أَمْ كُنْتُمْ شُهَدَاءَ إِذْ حَضَرَ يَعْقُوبَ الْمَوْتُ إِذْ قَالَ لِبَنِيهِ مَا تَعْبُدُونَ مِنْ بَعْدِي قَالُوا نَعْبُدُ إِلَهَكَ وَإِلَهَ آبَائِكَ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ إِلَهًا وَاحِدًا وَنَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ
Силер Йакупка өлүм келген кезинде күбө болдуңар беле?! Ал өзүнүн балдарына: “Мен өлгөндөн соң силер кимге сыйынасыңар?” – деди. Алар айтышты: “Биз сенин Эгеңе жана сенин аталарың – Ибрахимдин, Исмаилдин жана Исхактын Эгеси болгон бир Кудайга гана сыйынабыз, Биз – Ага баш ийүүчүлөрдөнбүз” – дешти.
a. Йакуп.
134 تِلْكَ أُمَّةٌ قَدْ خَلَتْ لَهَا مَا كَسَبَتْ وَلَكُمْ مَا كَسَبْتُمْ وَلَا تُسْأَلُونَ عَمَّا كَانُوا يَعْمَلُونَ
Ал эл небак өтүп кетти; Аларга – өздөрү жасаган иштери, а силерге – өзүңөр жасаган иштериңер. Силер алардын эмне кылгандыгы жөнүндө суралбайсыңар.
a. Иудейлерге тиешелүү.
135 وَقَالُوا كُونُوا هُودًا أَوْ نَصَارَى تَهْتَدُوا قُلْ بَلْ مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا وَمَا كَانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ
Алар: “Иудей, же христиан болгула, туура жолду табасыңар”, – дешти. Силер: “Жок! Ибрахимдин дини таза, ал көп кудайчылардан болгон эмес”, – дегин!
a. Ибрахим “ханиф” болгон. “Ханиф” деген сөз “ханафа” деген этиштен чыгат. Жакшы иштерди кылуучу, такыба жакшы адамдар болгондуктан, Ибрахим пайгамбардын коомуна карата да “ханиф” деген термин колдонулган.
136 قُولُوا آمَنَّا بِاللَّهِ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْنَا وَمَا أُنْزِلَ إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَالْأَسْبَاطِ وَمَا أُوتِيَ مُوسَى وَعِيسَى وَمَا أُوتِيَ النَّبِيُّونَ مِنْ رَبِّهِمْ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْهُمْ وَنَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ
Айткыла: “Биз Аллахка, бизге жөнөтүлгөнгө, Ибрахимге, Исмаилге, Исхакка, Йакупка, неберелерине жана да Муса менен Исага жөнөтүлгөнгө, бардык пайгамбарларга, Эгесинен жөнөтүлгөн нерселерге ишенебиз. Биз алардын арасынан эч бирөөсүн да ажыратпайбыз жана Ага моюн сунуучуларданбыз.”
a. Эй , ыймандуулар! b. Бирине ишенип, бирине ишенбей койбойбуз.
137 فَإِنْ آمَنُوا بِمِثْلِ مَا آمَنْتُمْ بِهِ فَقَدِ اهْتَدَوْا وَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمَا هُمْ فِي شِقَاقٍ فَسَيَكْفِيكَهُمُ اللَّهُ وَهُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ
Эгер алар силер ишенип жаткандай ишенишсе, анда туура жолду табышкан болмок. Эгер алар моюн толгошсо, анда тек гана талаш-тартышта Аллах сени аларга жетиштүү кылып коет. Ал – Угуучу жана Билүүчү.
138 صِبْغَةَ اللَّهِ وَمَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ صِبْغَةً وَنَحْنُ لَهُ عَابِدُونَ
Аллахтын дини... Дин жагынан Аллахтан ким мыкты?! Биз Ага гана сыйынуучуларданбыз!
139 قُلْ أَتُحَاجُّونَنَا فِي اللَّهِ وَهُوَ رَبُّنَا وَرَبُّكُمْ وَلَنَا أَعْمَالُنَا وَلَكُمْ أَعْمَالُكُمْ وَنَحْنُ لَهُ مُخْلِصُونَ
Айткын: “Аллах жөнүндө биз менен талашасыңарбы? Ал биздин да Эгебиз, силердин да Эгеңер, бизге – өзүбүздүн жасаган амалдар, ал эми силерге – төзүңөрдүн жасаган амалдарыңар (таандык). Биз Ага ыкылас кылуучуларданбыз.”
a. Эй, Мухаммед. b. Кылган иштери
140 أَمْ تَقُولُونَ إِنَّ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَالْأَسْبَاطَ كَانُوا هُودًا أَوْ نَصَارَى قُلْ أَأَنْتُمْ أَعْلَمُ أَمِ اللَّهُ وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ كَتَمَ شَهَادَةً عِنْدَهُ مِنَ اللَّهِ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ
Ибрахим, Исмаил, Исхак, Йакуп жана (алардын) урпактары иудейлер, же христиандар болгон деп айтасыңарбы?” “Силерби, же Аллах билүүчүрөөкпү?” – дегин. Өз алдындагы күбөлүк берүүнү Аллахтан жашыргандан да каттуу адашкан бирөө болобу? Акыйкатта, Аллах силердин эмне кылып жатканыңарды байкабай калбайт.