1 الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَجَعَلَ الظُّلُمَاتِ وَالنُّورَ ثُمَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِرَبِّهِمْ يَعْدِلُونَ
Асмандар менен Жерлерди жараткан жана караңгылык менен нурду кылган Аллахка мактоолор! Ошого карабай, каапырлар Аллахка башкаларды теңешет.
a. Аллах Таала бул айатта жаратканга болгон мамилени пенделерине көрсөтүп жатат. b. Жалгыз Аллахны гана даңазалап, ага гана сыйынышпайт.
2 هُوَ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ طِينٍ ثُمَّ قَضَى أَجَلًا وَأَجَلٌ مُسَمًّى عِنْدَهُ ثُمَّ أَنْتُمْ تَمْتَرُونَ
Ал силерди топурактан жаратып, андан соң ар бирине мөөнөттү белгилеген. (Тирилүү) мөөнөтү да Анын алдында. Анан силер дале шектенесиңер.
a. Өлүм мөөнөтүн. b. Өлгөндөн кийин экинчи ирет тирилүү мөөнөтү качан болору да Аллахтын өзүнө маалым.
3 وَهُوَ اللَّهُ فِي السَّمَاوَاتِ وَفِي الْأَرْضِ يَعْلَمُ سِرَّكُمْ وَجَهْرَكُمْ وَيَعْلَمُ مَا تَكْسِبُونَ
Ал Асмандар менен Жердеги (жалгыз гана) Аллах. Ал силердин жашырганыңарды да, ашкереңерди да билип турат. Ал силердин эмне кылып жатканыңарды да билет.
4 وَمَا تَأْتِيهِمْ مِنْ آيَةٍ مِنْ آيَاتِ رَبِّهِمْ إِلَّا كَانُوا عَنْهَا مُعْرِضِينَ
Эгесинен аларга кандай гана айаттар келбесин, алар андан жүз үйрүшөт.
a. Мекке каапырлары.
5 فَقَدْ كَذَّبُوا بِالْحَقِّ لَمَّا جَاءَهُمْ فَسَوْفَ يَأْتِيهِمْ أَنْبَاءُ مَا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ
Алар акыйкатта, өздөрүнө келген чакта жалганга чыгарышты. Жакын арада аларга шылдыңдаган нерсеси жөнүндө кабар келет.
a. Кыйамат Күнү, Акырет жашоосу, Каапырлардын зыйанга учуроосу жана акыры барып тозокко түшүүсү тууралуу.
6 أَلَمْ يَرَوْا كَمْ أَهْلَكْنَا مِنْ قَبْلِهِمْ مِنْ قَرْنٍ مَكَّنَّاهُمْ فِي الْأَرْضِ مَا لَمْ نُمَكِّنْ لَكُمْ وَأَرْسَلْنَا السَّمَاءَ عَلَيْهِمْ مِدْرَارًا وَجَعَلْنَا الْأَنْهَارَ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهِمْ فَأَهْلَكْنَاهُمْ بِذُنُوبِهِمْ وَأَنْشَأْنَا مِنْ بَعْدِهِمْ قَرْنًا آخَرِينَ
Биз аларга чейин канчалаган муундарды жок кылганыбызды алар көрүшкөн жокпу? Биз силерге бербеген нерселерди жерде аларга бердик. Аларга асмандан мол жамгыр жаадырдык жана алардын алдынан дарыйаларды агыздык. Бирок Биз аларды күнөөлөрү үчүн ойрон кылдык жана алардын ордуна башка коомду жараттык.
a. Адамзат тарыхынан белгилүү болгондой, байыркы падышалыктар менен цивилизацийалардын көпчүлүгү материалдык өнүгүүнүн жогорку деңгээлине жетип, байлыктары ашып түшкөн кездерде адамдардын адеп-ахлактары, ыйманы төмөндөп, же жок болуп бузулууга бет алган. Андан соң Аллахтын буйругу менен ойрон кылынган.
7 وَلَوْ نَزَّلْنَا عَلَيْكَ كِتَابًا فِي قِرْطَاسٍ فَلَمَسُوهُ بِأَيْدِيهِمْ لَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ هَذَا إِلَّا سِحْرٌ مُبِينٌ
Эгер Биз сага алар колдору менен кармап көрүү үчүн жазуу жазылган кагазды түшүрсөк, анда каапырлар: “Бул – кадимки эле сыйкыр”, – деп айтышмак.
a. Каапырлар. b. Пергамент. c. Анткени бул дагы да шектүү болмок.
8 وَقَالُوا لَوْلَا أُنْزِلَ عَلَيْهِ مَلَكٌ وَلَوْ أَنْزَلْنَا مَلَكًا لَقُضِيَ الْأَمْرُ ثُمَّ لَا يُنْظَرُونَ
Алар: “Ага (Мухаммедге) периште түшүрүлбөппү?” – дешет. А эгер Биз периште түшүрсөк, анда алардын тагдыры чечилип калган болор эле да, аларга мөөнөт берилмек эмес.
a. Далил болуп. b. Алардын каапырлыктары себептүү жана башка да күнөөлөрү үчүн дароо эле кыйратууга периште же периштелер жөнөтүлмөк жана буйрук кечиктирилбестен орундалмак!
9 وَلَوْ جَعَلْنَاهُ مَلَكًا لَجَعَلْنَاهُ رَجُلًا وَلَلَبَسْنَا عَلَيْهِمْ مَا يَلْبِسُونَ
Эгерде Биз периштени жөнөтсөк, анда аны эркек келбетинде кылып, аларга окшоштуруп коймокпуз.
a. Алардын көзүнө көргөзүү үчүн. Эгер периште адам кебетесинде аларга келсе, алар: “Бул кадимки биздей эле адам турбайбы?”, – деп ага да ишенмек эмес.
10 وَلَقَدِ اسْتُهْزِئَ بِرُسُلٍ مِنْ قَبْلِكَ فَحَاقَ بِالَّذِينَ سَخِرُوا مِنْهُمْ مَا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ
Сенден мурун да пайгамбарларды шылдыңдашкан. Ошентип, аларга келекелегендиктери себептүү азап түшкөн.
11 قُلْ سِيرُوا فِي الْأَرْضِ ثُمَّ انْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ
“Жер кыдырып көргүлө да, жалганга чыгаргандардын жыйынтыгы кандай болгонун карагыла”, – дегин.
12 قُلْ لِمَنْ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ قُلْ لِلَّهِ كَتَبَ عَلَى نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ لَيَجْمَعَنَّكُمْ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ لَا رَيْبَ فِيهِ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ
Айткын: “Асмандар менен Жердегилер кимге таандык?“. “Аллахка таандык”. Ал Өзүнө ырайымдуулукту парз кылды. Акыйкатта, эч шексиз болуучу Кыйамат Күнүндө Ал силерди жыйнап алат. Өз жанына зыйан кылуучулар – алар ишенбегендер.
a. Пенделерине мээрим кылууну тагдырда белгилеп койгон. Хадис кудсийде Аллах Таала: “Менин мээримим Менин каарыман ашыкча”, – деп айткан. b. Ыймансыздар.
13 وَلَهُ مَا سَكَنَ فِي اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَهُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ
Ага түндө да, күндүзү да жашоочулар (баарысы) таандык. Ал Угуучу жана Билүүчү.
14 قُلْ أَغَيْرَ اللَّهِ أَتَّخِذُ وَلِيًّا فَاطِرِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَهُوَ يُطْعِمُ وَلَا يُطْعَمُ قُلْ إِنِّي أُمِرْتُ أَنْ أَكُونَ أَوَّلَ مَنْ أَسْلَمَ وَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِكِينَ
“Асмандар менен Жердин Жаратуучусу болгон Аллахтанбашка бирөөнү мен өзүмө сыйынуучу кылып аламбы? Ал ырыскы берет. А Өзү ырыскыга муктаж эмес”, – деп айткын. “Аллахка (шерик) кошпогон, Аллахка биринчи баш ийгендерден болуума буйрулдум”, – деп айткын!
a. Эй, Мухаммед!
15 قُلْ إِنِّي أَخَافُ إِنْ عَصَيْتُ رَبِّي عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ
“Акыйкатта, эгер өзүмдүн Эгеме күнөөкөр болуп калсам Улуу күндүн азабынан мен коркомун”, – деп айт.
a. Буйругун аткарбай койсом.
16 مَنْ يُصْرَفْ عَنْهُ يَوْمَئِذٍ فَقَدْ رَحِمَهُ وَذَلِكَ الْفَوْزُ الْمُبِينُ
Ал Күндө ким азапка кириптер болбосо, чынында Аллах аны Өз ырайымына алганы. Бул анык ийгилик.
17 وَإِنْ يَمْسَسْكَ اللَّهُ بِضُرٍّ فَلَا كَاشِفَ لَهُ إِلَّا هُوَ وَإِنْ يَمْسَسْكَ بِخَيْرٍ فَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
Эгер Аллах сага кырсык жеткирсе, андан Өзү гана куткара алат. А эгер Ал сага жакшылык жөнөтсө, Ал бардыгына кудурети жетүүчү.
18 وَهُوَ الْقَاهِرُ فَوْقَ عِبَادِهِ وَهُوَ الْحَكِيمُ الْخَبِيرُ
Ал Өз пенделеринин үстүнөн толук бийлик жүргүзүүчү. Ал Даанышман, Кабардар.
19 قُلْ أَيُّ شَيْءٍ أَكْبَرُ شَهَادَةً قُلِ اللَّهُ شَهِيدٌ بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَأُوحِيَ إِلَيَّ هَذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَكُمْ بِهِ وَمَنْ بَلَغَ أَئِنَّكُمْ لَتَشْهَدُونَ أَنَّ مَعَ اللَّهِ آلِهَةً أُخْرَى قُلْ لَا أَشْهَدُ قُلْ إِنَّمَا هُوَ إِلَهٌ وَاحِدٌ وَإِنَّنِي بَرِيءٌ مِمَّا تُشْرِكُونَ
(Эй Мухаммед!): “Кайсы нерсе күбө болууда улугураак?!” – деп айт. “Силер менен менин ортомдо Аллах күбө. Куран жеткен адамдарды жана силерди эскертүүм үчүн мага бул Куран берилди. Силер Аллахтанбашка да кудайлар бар деп кантип күбөлүк бере аласыңар?!” – дегин! “А мен күбөлүк бербеймин”, – деп айт. “Ал жалгыз Аллах! Албетте мен силер шерик кылып жаткан нерсеңерден алысмын”, – дегин!
a. Мындай оор жалганды кубаттап. b. Жараткан.
20 الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ يَعْرِفُونَهُ كَمَا يَعْرِفُونَ أَبْنَاءَهُمُ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ
Биз Китеп тартуулагандар аны өз балдарын тааныгандай эле таанышат. А өз жандарына жамандык кылгандар, алар ишенишпейт.
a. Мухаммедди, анткени алардын китебинде Мухаммед пайгамбардын сыпаттары толук жазылган.